ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, 14 ਨਵੰਬਰ (ਪੰਜਾਬ ਮੇਲ)- ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ, 13 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਹਵਾਈ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਆਈ। ਫੈਡਰਲ ਐਵੀਏਸ਼ਨ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ—FAA—ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਤੋਂ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਰੋਕ ਚਾਰ ਘੰਟਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੱਲੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ FAA ਨੇ ਦੇਸ਼-ਪੱਧਰੀ ਗਰਾਊਂਡ ਸਟਾਪ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਆਵਾਜਾਈ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਪਰ ਰੋਕ ਹਟਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਤੁਰੰਤ ਆਮ ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਚੱਲਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਕਈ ਏਅਰਲਾਈਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਰੱਦ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਰੀ ਤੇ ਰੱਦਗੀ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੱਸੀ।
ਇਸ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਕਿੰਨੇ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ? FAA ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 11,000 ਉਡਾਣਾਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣੀਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਡਾਣਾਂ ਵਿੱਚ 15 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਸੀ। FlightAware ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 5,000 ਉਡਾਣਾਂ ਰੱਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਚੱਲੀਆਂ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ ’ਤੇ 10,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਡਾਣਾਂ ਦੀ ਦੇਰੀ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅੰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ—ਉਡਾਣਾਂ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਚੱਲੀਆਂ, ਰੱਦ ਹੋਈਆਂ ਜਾਂ ਰਸਤਾ ਬਦਲ ਕੇ ਹੋਰ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ’ਤੇ ਉਤਰੀਆਂ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੈਂਕੜੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੰਜ਼ਿਲ ਬਦਲਣੀ ਪਈ।
ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ FAA ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਈ ਗਈ ਅਸਥਾਈ ਉਡਾਣ-ਰੋਕ ਸੀ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਤੋਂ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ; ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲੈਂਡ ਕਰਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਡਾਣਾਂ ਅਤੇ ਅਲਾਸਕਾ, ਹਵਾਈ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੁਣੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਡਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲੀ। FAA ਨੇ ਜਦੋਂ ਕੰਟਰੋਲ ਸੈਂਟਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਸੁਧਰਦੀ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਕੰਟਰੋਲ ਸਿਸਟਮ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਕੇ ਉਡਾਣਾਂ ਮੁੜ ਚਲਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ।
ਟਰਾਂਸਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਸਕੱਤਰ ਸੀਨ ਡਫੀ ਨੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੁਪਹਿਰ 3:36 ਵਜੇ ਰਡਾਰ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਆਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਊਟਰਾਂ ਅਤੇ ਸਵਿੱਚਾਂ ਉੱਤੇ ਡਾਟਾ ਦਾ ਬੋਝ ਵਧ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲ ਰਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ ਜਾਂ ਅਸੰਗਤਤਾ ਆਉਣ ਲੱਗੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ FAA ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਡਾਣਾਂ ਰੋਕਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਡਫੀ ਨੇ ਹਵਾਈ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਤਕਨੀਕੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪੁਰਾਣੀ ਐਨਾਲਾਗ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।
ਹੋਮਲੈਂਡ ਸਕਿਉਰਿਟੀ ਸਕੱਤਰ ਮਾਰਕਵੇਨ ਮਲਿਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਾਈਬਰ ਹਮਲੇ ਜਾਂ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸਨੂੰ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਨਾਕਾਮੀ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਦੇ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੇਗੀ। ਮਲਿਨ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਉਡਾਣਾਂ ਬਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਯਾਤਰੀ ਦੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਾਂਚ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਘਟਨਾ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਕਾਰਨ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਵਾਂ SMART ਨਾਂ ਦਾ AI ਹਵਾਈ-ਆਵਾਜਾਈ ਸਿਸਟਮ ਵੀ ਇਸ ਰੁਕਾਵਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।
ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਰਾਣੇ ਹਵਾਈ ਆਵਾਜਾਈ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਨ ਲਈ ਫੰਡਿੰਗ ਦੀ ਚਰਚਾ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਹੋਈ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 2025 ਵਿੱਚ FAA ਦੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਲਈ 12.5 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ ਵਾਧੂ 30.1 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮੰਗ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਰਕਮ ਵਿੱਚੋਂ 10.1 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਹਵਾਈ ਆਵਾਜਾਈ ਕੰਟਰੋਲ ਸਿਸਟਮ ਲਈ, 2 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਕੰਟਰੋਲ ਟਾਵਰਾਂ ਲਈ ਅਤੇ 18 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਮੰਗੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਟਰਮੀਨਲਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਜਾਂ ਬਦਲੀ ਲਈ 10 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਪੈਸਾ ਮੰਗਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਹਾਲੇ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਦੀ ਐਪ ਜਾਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ’ਤੇ ਉਡਾਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੇਖਣ। ਗਰਾਊਂਡ ਸਟਾਪ ਹਟ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਚਾਲਕ ਦਲ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਦੇਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰੱਦਗੀਆਂ ਜਾਰੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਯੂਨਾਈਟਿਡ, ਜੈੱਟਬਲੂ ਅਤੇ ਏਅਰ ਕੈਨੇਡਾ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਏਅਰਲਾਈਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਉਡਾਣਾਂ ਰੱਦ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
